Vì sao Messi không ghi bàn mà vẫn được chấm điểm cao hơn Mbappe, Bellingham?

Một con số làm cả mạng xã hội tranh cãi

Bảng Đội hình tiêu biểu tuần của Sofascore xếp Messi đứng đầu với 9,1 điểm, trên cả Ousmane Dembélé 9,0. Bellingham, người vừa ghi cả hai bàn giúp tuyển Anh ngược dòng hạ Na Uy 2-1 sau hiệp phụ, chỉ đứng ở mức 8,4. Một cầu thủ có đúng một pha kiến tạo lại được chấm cao hơn một cầu thủ lập cú đúp, và phản ứng đầu tiên của rất nhiều người là nghi ngờ Sofascore đang ưu ái tên tuổi lớn.

Vấn đề là Sofascore không phải một ban giám khảo ngồi cho điểm theo cảm tình. Toàn bộ con số ấy do một thuật toán tạo ra, và để hiểu vì sao Messi đứng trên Bellingham, phải hiểu thuật toán ấy thực sự đang đếm cái gì.

Cỗ máy khởi điểm mọi người ở 6,5

Mọi cầu thủ bước vào sân đều bắt đầu trận với đúng 6,5 điểm, bất kể tên tuổi, giá chuyển nhượng hay đội bóng đang khoác áo. Từ giây đầu tiên, mỗi hành động trên sân được thuật toán ghi nhận và đẩy con số đó lên cao hoặc kéo xuống thấp.

Thuật toán này là một mô hình học máy, phân tích hàng trăm điểm dữ liệu thu về cả trong thời gian thực lẫn sau tiếng còi cuối. Sofascore cho biết điểm số được cập nhật khoảng 60 lần trong một trận đấu, và mỗi trận cỗ máy chạy gần 2.000 vòng tính toán cho toàn bộ cầu thủ cộng lại. Không có một biên tập viên nào ngồi chấm tay, cũng không có dòng lệnh nào ưu tiên cho một cái tên.

Không phải hành động nào cũng đáng giá như nhau

Cuối năm 2025, Sofascore công bố bản cải tiến thuật toán, gom mọi hành động trên sân thành năm nhóm rõ ràng gồm dứt điểm, chuyền bóng, rê dắt, phòng ngự và thủ môn. Điểm mấu chốt nằm ở cách mỗi hành động được cân, vì cỗ máy không đánh giá hành động đó là gì, nó đánh giá hành động đó làm khả năng ghi bàn của cả đội tăng hay giảm bao nhiêu.

Một đường chuyền không phải lúc nào cũng bằng nhau, khi một đường chuyền xuyên tuyến mạo hiểm mở ra cơ hội được cân nặng hơn hẳn một đường chuyền ngang an toàn về phía sau. Một cú sút được chấm theo mức độ nó uy hiếp khung thành chứ không phải theo việc nó có thành bàn hay không. Chính vì cách cân đó, hai cầu thủ cùng có một đường kiến tạo trên bảng thống kê vẫn có thể nhận điểm rất khác nhau, tùy vào toàn bộ những gì họ làm quanh pha bóng ấy.

Có một nguyên tắc nữa ít người để ý, là thuật toán chấm cả màn trình diễn xuyên suốt hơn 90 phút chứ không thưởng riêng một hai khoảnh khắc rực sáng. Một người có thể ghi bàn rồi biến mất phần còn lại của trận, một người khác có thể không ghi bàn nhưng liên tục kéo đội đi lên, và cỗ máy nhìn thấy cả hai kiểu đóng góp đó.

Đặt Messi cạnh Bellingham, cỗ máy thấy gì

Bellingham gặp Na Uy chơi 111 phút trước khi rời sân, ghi cả hai bàn trong đó có bàn ấn định ở phút 93 của hiệp phụ, và chạm bóng 64 lần. Đó là màn trình diễn của một người quyết định trận đấu bằng hai khoảnh khắc lạnh lùng, và 8,4 điểm cùng danh hiệu hay nhất trận là phần thưởng xứng đáng cho hiệu quả ấy.

Messi gặp Thụy Sĩ chơi trọn 120 phút, không ghi bàn, chỉ có đúng một pha kiến tạo từ quả phạt góc đưa Alexis Mac Allister mở tỉ số ngay phút thứ 10. Nhưng anh chạm bóng 101 lần, tạo ra 6 cơ hội cho đồng đội trong đó có một cơ hội mười mươi, rê qua người 5 lần, thắng 10 pha tranh chấp và tạt chính xác 5 quả.

Điểm mấu chốt nằm ở dòng chạm bóng. Hai người cùng cày một trận có hiệp phụ, Bellingham nhúng tay vào bóng 64 lần, còn Messi 101 lần, nhiều hơn một nửa. Thuật toán có 101 hành động của Messi để chấm và chỉ có 64 của người vừa lập cú đúp. Bellingham hiệu quả ở hai thời điểm, còn Messi cầm nhịp cả trận, và vì cỗ máy cộng dồn ảnh hưởng lên toàn bộ thế trận chứ không có ô riêng thưởng cho bàn thắng, nó nhấc Messi lên trên chính người vừa được bầu hay nhất trận.

Vậy có phải cỗ máy thiên vị Messi

Câu trả lời nằm ngay trong cách thuật toán được thiết kế. Điểm số của Sofascore được tính hoàn toàn tự động, không có đánh giá của con người chen vào, và thuật toán chạy giống nhau cho mọi cầu thủ với chỉ vài khác biệt nhỏ theo vị trí. Khác với một số hệ thống cộng cả kết quả của đội vào điểm cá nhân, hãng này bám sát hành động của từng người, nên một cầu thủ vẫn có thể nhận điểm rất cao dù đội nhà thua trận.

Thang điểm cũng không hề dễ dãi. Một màn trình diễn từ 7 điểm trở lên đã được coi là hay, còn ngưỡng trên 8,5 gần như chỉ dành cho những trận định đoạt cục diện, kiểu một cú hat-trick hay một chuỗi cản phá quyết định. Bản thân thuật toán này còn được giới nghiên cứu thể thao mổ xẻ trong các công trình học thuật, đối chiếu với những hệ thống khác trên hàng nghìn cầu thủ, đủ cho thấy nó là một mô hình kiểm chứng được chứ không phải cảm tính. Con số 9,1 của Messi cao không phải vì cỗ máy nể một cái tên, mà vì trong 120 phút ấy anh để lại nhiều dấu vết có ích trên sân hơn bất kỳ ai khác trong cả tuần thi đấu.

Cỗ máy chỉ đếm và nó vừa đếm xong

Bàn thắng thắng trận và bàn thắng ở lại trong trí nhớ, nên mắt người luôn đếm bàn thắng trước tiên. Cỗ máy thì đếm toàn bộ những gì một cầu thủ làm để đẩy đội mình tới gần khung thành đối phương, và trong bảng dữ liệu đó, bàn thắng chỉ là một dòng trong số rất nhiều dòng.

Ở tuổi 39, đá trọn 120 phút giữa cái nóng Kansas City, Messi để lại 101 "dấu vết" trên sân trong khi người trẻ hơn anh 16 tuổi để lại 64. Cỗ máy không biết ai trong hai người từng vô địch thế giới, cũng không quan tâm ai đắt giá hơn. Nó chỉ đếm, và con số thì không biết nịnh.