Vì sao chúng ta lại thấy "hả hê" khi người thành công vấp ngã? Tâm lý học chỉ ra đó không hẳn là dấu hiệu của sự xấu xa

Đó là cảm xúc mà rất ít người dám thừa nhận. Thậm chí, nhiều người còn tự trách bản thân vì nghĩ rằng mình đang ghen ghét hoặc thiếu lòng trắc ẩn.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia tâm lý, cảm giác này phổ biến hơn chúng ta tưởng và không đồng nghĩa với việc bạn là một người xấu .

Khi người khác thất bại, vì sao chúng ta lại thấy dễ chịu hơn?

Trong cuộc sống, có những cảm xúc rất dễ gọi tên như vui, buồn, hạnh phúc hay thất vọng. Nhưng cũng có những cảm xúc chúng ta luôn cố giấu kín, kể cả với chính mình.

Một trong số đó là cảm giác hài lòng khi chứng kiến người khác thất bại.

Đó có thể là sự nhẹ nhõm khi người luôn được ngưỡng mộ bất ngờ sa sút, cảm giác hả hê khi người từng khiến bạn tổn thương gặp khó khăn hoặc đơn giản là suy nghĩ: "Cuối cùng họ cũng không hoàn hảo như mình tưởng".

Việc thừa nhận cảm xúc ấy thường khiến nhiều người tự hỏi: "Liệu mình có quá xấu tính?".

Theo các nhà tâm lý học, câu trả lời không hẳn là vậy.

"Schadenfreude" - cảm xúc rất con người nhưng ít ai dám nói

Nhà tâm lý học Esther Boada , Giám đốc Trung tâm Tâm lý Sukha (Barcelona, Tây Ban Nha), cho biết hiện tượng này đã được nghiên cứu từ lâu trong tâm lý học. Nó có một cái tên khá đặc biệt trong tiếng Đức là Schadenfreude , dùng để chỉ niềm vui hoặc sự thỏa mãn khi chứng kiến người khác gặp điều không may .

"Nhiều người cho rằng chỉ những người độc ác hoặc thiếu đạo đức mới có cảm giác này. Nhưng dưới góc độ tâm lý học, điều đó không hoàn toàn đúng" , bà nói.

Theo chuyên gia, đây là một phản ứng cảm xúc khá phổ biến trong thực hành lâm sàng và không đồng nghĩa với việc một người có xu hướng bạo lực hay rối loạn nhân cách .

Điều bạn đang cảm thấy thực ra nói nhiều về... chính mình

Các chuyên gia cho rằng, khi chứng kiến người khác thất bại, điều được phản chiếu nhiều hơn không phải là con người của họ, mà là những bất an bên trong chính chúng ta .

Theo tâm lý học xã hội, con người thường vô thức đánh giá giá trị bản thân bằng cách so sánh với người khác. Nếu một người luôn thành công hơn, giàu có hơn, xinh đẹp hơn hoặc được ngưỡng mộ hơn mình bỗng gặp thất bại, khoảng cách ấy bỗng được thu hẹp.

Chính điều đó khiến nhiều người cảm thấy nhẹ nhõm.

Nói cách khác, điều khiến chúng ta dễ chịu không hẳn là việc người kia đau khổ, mà là cảm giác "mình không còn thua kém quá nhiều nữa".

Não bộ cũng có thể "thưởng" cho cảm xúc này

Không chỉ là vấn đề tâm lý, phản ứng này còn liên quan đến hoạt động của não bộ.

Theo Esther Boada, các nghiên cứu thần kinh học cho thấy khi con người chứng kiến một người mà mình từng ghen tị gặp thất bại, trung tâm khen thưởng trong não có thể được kích hoạt .

Điều đó khiến não bộ ghi nhận sự việc như một trải nghiệm mang lại cảm giác dễ chịu, dù về mặt lý trí chúng ta biết mình không nên vui vì điều đó.

Tuy nhiên, chuyên gia nhấn mạnh rằng điều này không có nghĩa việc hả hê trước nỗi đau của người khác là điều nên khuyến khích .

Thay vào đó, nó phản ánh một cơ chế tâm lý rất con người, chịu ảnh hưởng bởi:

Lòng tự trọng

Sự so sánh xã hội

Cảm giác bất công

Sự đố kỵ

Nhu cầu được công nhận

Điều quan trọng không phải là bạn có cảm xúc ấy hay không, mà là cảm xúc đó đang muốn nói điều gì về chính bạn.

Khi cảm xúc "xấu xí" xuất hiện, đừng vội trách bản thân

Không ít người sau khi nhận ra mình đang vui vì người khác thất bại lại lập tức cảm thấy tội lỗi.

Theo chuyên gia, phản ứng đầu tiên không nên là tự lên án bản thân.

Thay vào đó, hãy thử tự hỏi:

Vì sao mình lại phản ứng như vậy?

Điều gì ở người đó khiến mình luôn so sánh?

Họ có điều gì mà mình đang khao khát nhưng chưa đạt được?

Có phải mình đang cảm thấy bất công, bị từ chối hoặc thiếu tự tin?

Những câu hỏi này giúp chuyển sự chú ý từ người khác sang chính bản thân mình. Bởi trong rất nhiều trường hợp, cảm giác hả hê chỉ là bề nổi của những cảm xúc sâu hơn , như:

Mặc cảm thua kém

Thiếu tự tin

Ghen tị

Cảm giác bị bỏ lại phía sau

Tổn thương trong quá khứ

Khao khát được công nhận

Theo Esther Boada, nếu chỉ cố gắng kìm nén cảm xúc này, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội hiểu rõ bản thân hơn.

Càng sống để so sánh, càng dễ phụ thuộc vào thành công của người khác

Một trong những nguyên nhân khiến cảm xúc này xuất hiện thường xuyên là việc chúng ta quá phụ thuộc vào sự so sánh. Đặc biệt trong thời đại mạng xã hội, mỗi ngày chúng ta đều nhìn thấy hình ảnh về những người dường như thành công hơn, đẹp hơn, giàu có hơn hoặc hạnh phúc hơn.

Khi giá trị bản thân được đo bằng việc người khác đang ở đâu, thành công hay thất bại của họ sẽ dễ dàng ảnh hưởng đến cảm xúc của chính mình.

Theo chuyên gia, lòng tự trọng lành mạnh không được xây dựng trên việc mình hơn hay kém người khác , mà dựa trên mục tiêu, giá trị sống và sự phát triển của chính bản thân.

Hiểu cảm xúc không có nghĩa là biện minh cho hành động

Các chuyên gia cũng lưu ý rằng việc hiểu nguồn gốc của cảm xúc không đồng nghĩa với việc cổ vũ cho nó.

Bạn hoàn toàn có thể thừa nhận rằng ai đó từng khiến mình tổn thương mà không biến nỗi đau của họ thành nguồn an ủi duy nhất.

Nếu cảm giác hả hê trước thất bại của người khác xuất hiện quá thường xuyên hoặc khiến bạn khó chịu với chính mình, đó có thể là dấu hiệu cho thấy bạn đang có những nhu cầu cảm xúc chưa được đáp ứng.

Trong trường hợp này, việc tìm đến chuyên gia tâm lý có thể giúp giải quyết những vấn đề sâu hơn như lòng tự trọng thấp, cảm giác bất công hoặc những tổn thương trong các mối quan hệ trước đây.

Không ai hoàn hảo về mặt cảm xúc

Theo Esther Boada, mục tiêu không phải là trở thành một người không bao giờ xuất hiện những cảm xúc "xấu xí" , mà là học cách hiểu và quản lý chúng. Bởi đôi khi, cảm giác hả hê trước thất bại của người khác không nói rằng bạn là người ích kỷ.

Nó chỉ đang nhắc bạn rằng có lẽ chính mình cũng đang cần được chữa lành .