Từ phát hiện tình cờ đến hy vọng mới cho người hói đầu: Loại đường cấu tạo DNA cho kết quả không tác dụng phụ đầy hứa hẹn trong thí nghiệm

Trong nhiều thập kỷ, cuộc chiến chống rụng tóc gần như xoay quanh hai cái tên quen thuộc là Minoxidil và Finasteride. Một loại giúp kích thích mọc tóc tại chỗ, loại còn lại can thiệp vào hormone gây rụng tóc ở nam giới. Dù hiệu quả đã được chứng minh, cả hai đều có những hạn chế nhất định, từ việc phải sử dụng lâu dài cho đến nguy cơ tác dụng phụ.

Chính vì vậy, khi một nhóm nhà khoa học tại Đại học Sheffield (Anh) công bố rằng một loại đường đơn giản vốn là thành phần cấu tạo nên DNA có thể kích thích tóc mọc trở lại với hiệu quả gần tương đương Minoxidil trong thử nghiệm trên chuột, nghiên cứu này nhanh chóng thu hút sự quan tâm của giới khoa học cũng như cộng đồng đang tìm kiếm những phương pháp điều trị rụng tóc thế hệ mới.

Phát hiện bất ngờ

Điều khiến phát hiện này trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở kết quả mà còn ở chính "nhân vật chính" của nghiên cứu. Đó là 2-deoxy-D-ribose, loại đường tạo nên khung xương của phân tử DNA. Đây không phải hormone, cũng không phải một phân tử sinh học được thiết kế bằng công nghệ cao, mà là một thành phần tự nhiên vốn đã tồn tại trong mọi tế bào của cơ thể.

Thú vị hơn, nhóm nghiên cứu ban đầu hoàn toàn không có ý định tìm kiếm thuốc trị hói đầu. Họ đang phát triển vật liệu hỗ trợ chữa lành vết thương thì nhận thấy một hiện tượng bất ngờ: lông mọc nhanh hơn đáng kể quanh vùng da được bôi gel chứa 2-deoxy-D-ribose. Quan sát tưởng như tình cờ này đã dẫn đến một hướng nghiên cứu hoàn toàn mới.

Để kiểm chứng giả thuyết, các nhà khoa học xây dựng mô hình chuột bị rụng lông do testosterone, một mô hình thường được sử dụng để mô phỏng chứng rụng tóc androgen ở người. Những con chuột sau đó được điều trị bằng gel chứa 2-deoxy-D-ribose, Minoxidil hoặc gel nền trong khoảng 20 ngày.

Kết quả được công bố trên tạp chí Frontiers in Pharmacology cho thấy nhóm sử dụng gel chứa loại đường này xuất hiện nhiều nang tóc ở pha tăng trưởng hơn, tóc mọc dài và dày hơn, đồng thời mật độ mạch máu quanh nang tóc cũng tăng lên rõ rệt. Mức độ phục hồi được đánh giá đạt khoảng 80-90% so với Minoxidil và việc kết hợp cả hai phương pháp không tạo ra lợi ích đáng kể.

Nếu những con số trên được lặp lại trong các nghiên cứu tiếp theo, đây sẽ là một phát hiện đáng chú ý bởi cơ chế hoạt động của 2-deoxy-D-ribose hoàn toàn khác với những phương pháp điều trị phổ biến hiện nay.

Thay vì tác động trực tiếp vào hormone như Finasteride hay kích thích nang tóc theo cơ chế vốn vẫn chưa được hiểu đầy đủ của Minoxidil, gel chứa 2-deoxy-D-ribose dường như hoạt động bằng cách cải thiện "hệ sinh thái" xung quanh nang tóc.

Các nhà nghiên cứu cho rằng loại đường này thúc đẩy quá trình tạo mạch máu mới, giúp tăng lưu lượng máu đến vùng da đầu. Khi nang tóc được cung cấp nhiều oxy và dưỡng chất hơn, chúng có điều kiện thuận lợi để quay trở lại pha tăng trưởng tự nhiên. Nói cách khác, thay vì "ép" nang tóc hoạt động, phương pháp này cố gắng tạo ra môi trường lý tưởng để nang tóc tự phục hồi.

Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia đánh giá nghiên cứu mang đến một hướng tiếp cận mới trong điều trị rụng tóc. Nếu được chứng minh trên người, liệu pháp này có thể mở rộng lựa chọn cho những bệnh nhân không đáp ứng với thuốc hiện có hoặc không muốn sử dụng các phương pháp can thiệp vào nội tiết tố.

Từ thí nghiệm đến ứng dụng thương mại

Tuy nhiên, cũng giống như rất nhiều phát hiện gây chú ý trong lĩnh vực y sinh học, khoảng cách từ thành công trên động vật đến ứng dụng lâm sàng ở con người vẫn còn rất xa.

Điều cần nhấn mạnh là toàn bộ kết quả hiện nay mới chỉ được chứng minh trên chuột. Trong lịch sử nghiên cứu y học, không ít liệu pháp từng cho kết quả rất ấn tượng ở động vật nhưng thất bại khi chuyển sang thử nghiệm trên người vì sự khác biệt về sinh lý, chuyển hóa và cơ chế bệnh.

Ngay cả cơ chế hoạt động của 2-deoxy-D-ribose cũng mới dừng ở mức giả thuyết có cơ sở. Dù nhóm nghiên cứu quan sát thấy sự gia tăng số lượng mạch máu quanh nang tóc, vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu để xác định chính xác chuỗi tín hiệu sinh học đứng sau hiện tượng này, cũng như đánh giá độ an toàn nếu sử dụng lâu dài.

Một điểm tích cực là nghiên cứu hiện không dừng lại ở phòng thí nghiệm. Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên đã được đăng ký nhằm so sánh gel chứa 2-deoxy-D-ribose với dung dịch Minoxidil 5% ở người mắc rụng tóc androgen. Thử nghiệm sẽ đánh giá mật độ tóc, tốc độ mọc tóc, hình ảnh da đầu cũng như các chỉ dấu sinh học liên quan đến quá trình tạo mạch. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có kết quả được công bố.

Dù còn quá sớm để gọi đây là "thuốc trị hói đầu", nghiên cứu vẫn cho thấy một xu hướng đáng chú ý trong y học hiện đại. Thay vì chỉ tập trung vào việc can thiệp trực tiếp vào tế bào hay hormone, nhiều nhóm nghiên cứu đang tìm cách điều chỉnh môi trường vi mô xung quanh mô và cơ quan để khơi dậy khả năng tự phục hồi vốn có của cơ thể.

Nếu hướng tiếp cận này tiếp tục được xác nhận trong các thử nghiệm lâm sàng, tương lai của điều trị rụng tóc có thể sẽ không còn xoay quanh việc ức chế hormone hay kích thích nang tóc bằng các phân tử hóa học mạnh, mà là tối ưu hóa hệ tuần hoàn và môi trường sinh học để nang tóc tự quay trở lại chu kỳ phát triển tự nhiên. Đó vẫn còn là một viễn cảnh ở phía trước, nhưng đủ để biến một loại đường tưởng chừng bình thường trong DNA trở thành một trong những cái tên đáng theo dõi nhất của lĩnh vực nghiên cứu rụng tóc hiện nay.

*Nguồn: Science Alert, Nature